Ermenistan’da hükümete reaksiyon: ‘Erivan artık Karabağ’ın hamisi değil’

Posted by

DUVAR – Ermenistan ve Azerbaycan ortasındaki İkinci Karabağ Savaşı’nın akabinde ‘barış görüşmeleri’ bir müddettir gündemde. Lakin çatışmanın akabinde havada gerçek manada bir barış kokusu olduğunu söylemek çok güç. Ateşkese karşın çatışmalar vakit zaman tekrar yaşanıyor.

İşin bir de iç siyaset boyutu var. Defacto Dağlık Karabağ Cumhuriyetinin yöneticileri ile Ermenistan hükümeti ortasında yaşanan uyuşmazlıklar biliniyordu. Fakat geçtiğimiz günlerde Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’a karşı protesto şovları düzenlenince husus Erivan için daha da kritik bir hal almış görünüyor.

Ateşkes alanda nasıl uygulanıyor? Ermenistan ile Dağlık Karabağ idaresi ortasında tansiyonun nedeni ne? Ukrayna Savaşı, Ermenistan’ın konumunu nasıl etkiledi? Tüm bu sorularımıza cevap almak için Kafkasya uzmanı gazeteci müellif Thomas De Waal ile konuştuk.

ATEŞKESİN SON DURUMU NE?

Öncelikle ateşkesin durumunu sorarak kelama başlayalım. Dağlık Karabağ’da savaş hâli resmi olarak donmuş durumda. Buna rağmen yürürlükte olan ateşkes epey tartışmalı. Hakikaten taraflar sıkça birbirlerini ‘ateşkesi ihlal etmekle’ suçluyor. Alandaki yeni durumu nasıl okumamız gerekir?

Alandaki durum istikrarlı olmaktan uzak. Geçtiğimiz yıl yıl Ermenistan-Azerbaycan hududunda, Azerbaycan kuvvetleri Sovyet devrinden beri hududun çizilmediği birkaç bölgeye girdiği için şiddetli çatışmalar ve kayıplar yaşandı.

Daha yakın vakitlerde ise Karabağ’da çatışma, Azerbaycan kuvvetlerinin bir Ermeni köyüne girmesiyle yaşandı. Azerbaycan kuvvetleri köyden geri çekilirken kimi Ermenistan askerlerinin öldüğü bir çatışma vuku buldu. Azerbaycan tarafı ‘Ermenilerin Kasım 2020 ateşkes muahedesinin 4. Unsuruna uymadığını’ söylüyor. Lakin Ermeni tarafı Karabağ Cumhuriyeti’nden askerlerini ve ağır silahlarını geri çekerek kelam konusu hususun gerekliliklerini yerine getirmiştir.

Barış görüşmelerinden bahsedeceğiz ama mevcut durumu biraz daha açmak gerekirse, an itibariyle Dağlık Karabağ’ın çeşitli bölgelerinde hâlâ yaşayan Ermeni nüfus var. Geride bıraktığımız kış aylarında güç temini meseleleri yaşandı. Savaşın akabinde Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’nin Ermenistan’a epey dar bir koridorla bağlandığı düşünülecek olursa gücün ötesinde günlük hayatı etkileyen diğer pek çok sorun olduğu da varsayım edilebilir. Sivillerin şimdiki hayat şartlarıyla ilgili neler söyleyebiliriz?

Karabağ’da yaşayan Ermeniler için durum şu an epey garantisiz. Ermenistan’dan dağıtılan boru sınırıyla gelen gaz, Karabağ’daki Ermenileri dondurucu soğukta iki hafta boyunca ısıtıcısız bıraktı. Çizginin kapanması kasıtlı olsun ya da olmasın, yaşanan Azerbaycan’ın Karabağ’daki Ermenilere ‘eninde sonunda doğalgaz ve muhtemelen su ve telekomünikasyon konusunda bir hatırlatmasıydı. Karabağlı Ermenilerin konutlarını terk etmeye ikna için Azerbaycan tarafından ağır bir baskı var üzere görünüyor.

‘HÜKÜMET ERMENİLERİN KIRMIZI ÇİZGİSİNİ AŞTI’

Bakü ve Erivan ortasında kıymetli görüşmeler yürüyor. Her iki taraf da Karabağ’da tahlile ulaşılması için kendi kırmızı çizgilerini lisana getirdi. Tarihi olarak bu kırmızı çizgiler Karabağ’ın bahtı üzerine çizildiği için birçok açıdan birbiriyle kesişiyor. Sizce hal bu türlü olunca gerçekçi bir barış mutabakatından bahsetmemiz mümkün mü?

Ermenistan hükümeti, daha evvelki bir Ermeni kırmızı çizgisini aştı: Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü tanımaktan kelam ediyor. Bu da -bölgedeki Ermeni nüfusun haklarına hürmet gösterildiği sürece- Dağlık Karabağ’ın Azerbaycan’ın bir modülü olarak tanınması manasına geliyor.

Yani teorik olarak bir muahedeye varma talihi olmalı, şayet siyasi irade varsa. Fakat siyasi irade ve karşılıklı inanç hayli düşük bir noktada. Bu nedenle müzakerelerde yeni bir ‘tarafsız arabulucu’nun, Avrupa Birliği’nin (AB) olması değerlidir. AB bölgede Rusya’yla tıpkı çıkarlara sahip değil.

‘ERMENİSTAN ARTIK KARABAĞ’IN HAMİSİ DEĞİL’

Pekala müzakereler sürerken Dağlık Karabağ ile Ermenistan hükümeti ortasında nasıl bir münasebet vardı? Karabağ idaresinden Paşinyan’ın tavrına dair kimi memnuniyetsiz açıklamalar işittik. Erivan ve Stepanakert ortasındaki tansiyonun dozu ne düzeyde?

Artık Erivan ve Stepanakert ortasında bilfiil ‘yol ayrımı’ var. Zira Ermenistan artık Karabağ’ın hamisi olarak konumlanmıyor, bu rolü Rusya üstleniyor. Karabağ’da Rusya yanlısı açıklamalar ve hallere rastlıyoruz ki bu Ermenistan’ın pozisyonunu yansıtmıyor. Lakin bölgedeki barışı muhafaza misyonu 2025’de sora ereceği için Rusya’nın pozisyonunun kalıcı olmayabileceğine dair de bir anlayış kelam konusu.

Ermenistan yakın tarihte Rusya’dan aldığı doğalgazın ödemesini ruble olarak yapacağını açıkladı. Son periyotta Rusya’ya uygulanan yaptırımları düşünecek olursak, sizce Ukrayna’daki savaş Ermenistan’ın AB ve ABD ile münasebetlerini nasıl etkilemiş olabilir?

Ermenistan epey ince bir çizgi üzerinde yürüyor: Bir tarafta baş müttefiki ve Azerbaycan’a karşı güvenlik sağlayan koruyucusu olarak gördüğü Rusya, öbür taraftaysa ortak olarak görmek istediği Batı demokrasileri. Ukrayna’daki savaş, bu stratejik yolu çok daha şiddetli bir hale getirdi. Savaş ne kadar uzun sürerse, Ermenistan’ın gayreti de o kadar güçlü olacak.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.